ترتيب موقعيت سياسى مغرب مىرفت تا به‌طور كامل از اختيار عباسيان خارج شود ، از اين‌رو هارون خليفهء وقت در سال 170 ق ، ابراهيم بن اغلب را به امارت قيروان گمارد تا به اوضاع منطقه سامان دهد و از گسترش نفوذ و قدرت معارضان دولت عباسى جلوگيرى كند و در سال 184 ق ، حكومت تمامى افريقيه به او سپرده شد . ابراهيم بن اغلب پس از چندى با بسط قدرت خود اعلام استقلال كرد و دولت جديدى در شمال آفريقا تشكيل داد و با اين حال روابط دوستانه‌اى با خليفه داشت . اين روابط دوستانه را اميران اغلبى تا پايان حكومت خويش كم‌وبيش حفظ كردند . به زودى اغلبيان به صورت نيروى برتر در شمال آفريقا درآمدند . آن‌ها با چند دولت خارجى مذهب ، كه در نواحى جنوب‌تر امارت داشتند ، و با دولت شيعى - زيدى ادريسيان در مغرب اقصى ( مراكش كنونى ) هم‌جوار بودند و بر سر تصاحب قدرت مطلق در ناحيه ، با آن‌ها به‌ويژه با ادريسيان نزاع و درگيرى دائمى داشتند . اغلبيان در نيمهء نخست حكومتشان ، فعاليت بسيارى در جهت جلوگيرى از نفوذ و بسط قدرت شيعيان به خصوص زيديان ، در منطقه داشتند و از نيمهء قرن سوم به بعد ، يعنى در دورهء غيبت صغرى دولت اغلبيان ، دوران افول خود را سپرى مىكرد . در اين زمان فعاليت اسماعيليان در افريقيه شدت يافت و در نهايت در سال 296 ق با قيام داعيان اسماعيلى و تشكيل دولت فاطميان ، حكومت اغلبيان برچيده شد . « 1 » طولونيان در مصر ( 254 - 292 ق ) طولونيان ، خاندان ترك‌نژادى بودند كه اولين دولت مستقل اسلامى را در مصر تأسيس كردند . احمد بن طولون اولين حاكم اين دولت چندى به‌عنوان نائب الحكومه و سپس حاكم مصر معين گرديد ( حدود 260 ق ) . او در همين زمان با

--> ( 1 ) . ر ك : همان ، ج 6 ، ص 184